Hoe stel je de belichting handmatig in?
zaterdag 5 september 2026, 14:41 door Nando Harmsen | 1.551x gelezen | 5 reactiesStel jij de belichting graag handmatig in? Maar raak je daarbij soms de weg kwijt? Ik geef je een stappenplan zodat je altijd op de juiste belichting uitkomt. Natuurlijk kan je deze werkwijze naar eigen inzicht aanpassen.
Handmatig de belichting instellen betekent dat je aan drie instellingen moet gaan draaien: diafragma, sluitertijd en ISO-waarde. Alleen de juiste combinatie zal een goede belichting opleveren.
De moeilijkheid is, dat voor elke diafragmawaarde een goede belichting ingesteld kan worden. Of voor bijna elke sluitertijd. Of voor nagenoeg elke ISO-waarde. Waar moet je dan beginnen?
Handmatig belichten? Pak het systematisch aan. Ga niet zomaar wat doen.
Dat begin vinden is waar veel (beginnende) fotografen moeite mee hebben. Vraag je jezelf af: welke scherptediepte wil je hebben, of welke sluitertijd wil je hebben. De keuze hangt af van je doel.
Is actie en snelheid van het onderwerp je doel, dan moet je een sluitertijd kiezen. In vrijwel alle andere gevallen is scherptediepte wat je moet kiezen. Dat is dus het diafragma.
Als scherptediepte belangrijk is
Scherptediepte bepaalt de uitstraling van de foto en is een artistieke keuze. Dit wordt onder andere bepaald door het diafragma. Het diafragma is daarom meestal de belangrijkste instelling.
Stap 1: Kies een ISO-waarde
Ga uit van een lage ISO-waarde. Dat kan ISO100, 200 of 400 zijn. Deze lage waarden geven de minste ruis in het beeld.
Ga altijd uit van een lage ISO-waarde als startpunt.
Stap 2: Kies een scherptediepte (diafragma)
Het diafragma bepaalt de scherptediepte. Een klein getal is een kleine scherptediepte. Een groot getal is een grote scherptediepte. Kies wat je denkt nodig te hebben en stel dit in.
Vroeger zat het diafragma op het objectief. Tegenwoordig wordt het met de camera ingesteld. Hoewel er ook veel moderne objectieven zijn die nu ook weer een diafragmaring hebben.
Een kanttekening: afstand en brandpunt spelen ook een belangrijke rol in de feitelijke scherptediepte. Maar dat is voor nu even niet belangrijk. Het gaat er nu alleen om of de scherptediepte groot of klein moet zijn.
Stap 3: Gebruik sluitertijd om de belichting correct te krijgen
Met de ingestelde ISO-waarde en diafragma kan je nu de belichtingstijd instellen. Dit doe je met de sluitertijd. Hoe groter het getal, hoe sneller de sluitertijd is. De belichtingstijd is dan korter.
De sluitertijd wordt zo gekozen dat de belichtingsmeter 0 EV aangeeft. Dit is de juiste sluitertijd bij de gekozen diafragma-opening en ISO-waarde (foto ter illustratie)
Dit doe je aan de hand van de belichtingsmeter van de camera. Zorg dat deze 0 EV aangeeft. In de meeste gevallen is dit de juiste waarde. Maar let altijd op de sluitertijd die je hebt moeten kiezen.
Stap 4: Hogere ISO als de sluitertijd te langzaam is
Is de sluitertijd te lang? Dan heb je kans op bewegingsonscherpte. Je kan de camera niet stil houden tijdens de belichtingstijd. Dat betekent dat de sluitertijd sneller moet worden.
Fotografeer je uit de hand? Zorg dat de sluitertijd snel genoeg is. Voorkom bewegingsonscherpte.
Om dit mogelijk te maken moet je de ISO-waarde omhoog zetten. Bijvoorbeeld van ISO200 naar ISO400. Soms zelfs naar ISO800 of meer. Daarna kan je opnieuw de juiste belichtingstijd instellen volgens stap 3.
Stap 5: Wijk af van de belichtingsmeter indien nodig
Soms geeft de belichtingsmeter niet de gewenste belichting aan. De foto is te licht of te donker naar je smaak. In dat geval moet de sluitertijd afwijken van wat de belichtingsmeter als correct aangeeft.
Maak de sluitertijd sneller als de foto te licht naar je zin is. Is de foto te donker naar je zin, maak dan de sluitertijd langzamer. In dat laatste geval moet je weer even naar punt 4 kijken.
Als snelheid belangrijk is
Voor actiefotografie werkt het nagenoeg hetzelfde, alleen kies je dan de sluitertijd in plaats van een diafragma. De sluitertijd bepaalt immers hoe de beweging wordt weergegeven. Dat gaat dan zoals in de volgende stappen.
Stap 1: Kies een ISO-waarde
Kies een lage ISO-waarde, bijvoorbeeld ISO100, 200 of 400. Dit zorgt ervoor dat je zo min mogelijk ruis in de foto hebt.
Begin met een lage ISO-waarde. Indien nodig kan die later wel hoger gezet worden.
Stap 2: Kies de gewenste sluitertijd
De sluitertijd bepaalt de duur van de belichting. Hoe groter het getal, hoe korter de belichtingstijd is. Een korte belichtingstijd zorgt voor bevriezing van beweging. Een lange zorgt voor beweging in het beeld.
Voor actie is een geschikte sluitertijd belangrijk. Kies wat je nodig hebt. Een snelle of langzame sluitertijd. Hoe groter het getal, hoe korter de belichtingstijd is.
Kies de sluitertijd die je graag wilt hebben. Welke dat is voor de actie die je fotografeert hangt af van je wensen. En van de snelheid van de beweging. Dit is een kwestie van uitproberen en ervaring.
Stap 3: Gebruik diafragma om de belichting correct te krijgen
Met de ingestelde ISO-waarde en sluitertijd kan het diafragma gekozen worden om de belichting correct te krijgen. Je draait aan het diafragma tot de EV-waarde van de belichtingsmeter 0 aangeeft.
De lensopening wordt gebruikt om de correcte belichting te bereiken. (foto ter illustratie)
Bij een snelle sluitertijd zal het diafragma meestal een klein getal zijn. Bij een korte sluitertijd moet er vaak een groter getal gekozen worden.
Stap 4: Hogere ISO als de grootste lensopening onvoldoende is
Is de grootste lensopening nog niet voldoende om een correcte belichting in te stellen? Dan moet de ISO-waarde hoger gezet worden. Vooral voor heel korte sluitertijden zal dit vaak nodig zijn.
Vaak moet je een hogere ISO-waarde gebruiken om snelle sluitertijden bij actie te kunnen gebruiken. Een objectief heeft immers een maximale lensopening. Meer licht kan er niet doorheen.
Zet de ISO-waarde op 400, 800 of nog hoger tot de belichting correct is. Ga zo hoog als nodig. Maar houd in gedachten dat extreem hoge ISO-waarden veel ruis kunnen geven. Dat kan dan niet anders.
Stap 5: Wijk af van de belichtingsmeter indien nodig
Is de foto met de correcte belichting niet naar wens? Is de foto lichter of donkerder dan je eigenlijk wilt? Dan moet je een belichtingscorrectie toepassen. Bij voorkeur met het diafragma.
Draai het diafragma verder dicht (groter getal) als de foto donkerder moet. Draai het diafragma verder open (kleiner getal) als je de foto lichter wilt hebben. Mits je ruimte hebt om dat te doen.
Is het diafragma al zo groot mogelijk, en wil je de foto toch nog lichter hebben? Dan moet je de ISO-waarde nog wat hoger zetten. Dat is de enige manier.
Handmatig instellen kost tijd
Hou er altijd rekening mee dat handmatig instellen van de belichting tijd kost. Soms is dat voor elke foto opnieuw. Soms kan je met een eenmalig instelling even vooruit. Tot het licht verandert.
Handmatig belichting instellen kost tijd. Gun jezelf ook die tijd en hou het licht in het oog. Elke verandering van licht vereist aanpassingen.
Denk er wel aan dat je met handmatige belichtingsinstelling ALTIJD de belichting controleert. Wijzigingen in lichtomstandigheden betekenen dat je de instelling moet aanpassen.
Met deze vijf stappen moet het handmatig instellen altijd goed gaan. Gebruik jij deze manier ook? Of pak jij het anders aan? Deel jouw werkwijze in een reactie onder dit bericht.
Meer controle over belichting
In mijn cursus Aan de slag met belichting leg ik verder uit hoe je de belichtingsmeter leest en hoe je keuzes maakt bij lastig licht. Ook leer je hoe je belichting controleert met je histogram en wanneer je bewust afwijkt van de meting.Bekijk Aan de slag met belichting
Over de auteur
Nando Harmsen fotografeert al meer dan 40 jaar. Zijn specialisme ligt bij bruidsreportages en landschapsfotografie. Daarnaast geeft Nando lezingen, workshops, masterclasses, fotoreizen, en maakt regelmatig reviews van nieuwe en leuke apparatuur.
Ook interessant
-
Diafragma; controle over scherptedieptedoor Elja Trum
-
Uitleg Diafragma, sluitertijd en ISOdoor Elja Trum
-
Belichten met diafragma, sluitertijd en ISOdoor Marco de Groot
-
Actiefotografie op de motorcrossbaandoor Niels van der Perk
-
17 tips voor een perfecte timing bij actiefotografiedoor Michelle Peeters
-
Mijn instellingen voor actiefotografiedoor Nando Harmsen
Word elke week een betere fotograaf
Elke week een praktische fotografietip in je mail, en als welkom meteen het gratis eBook 25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen.
38.990 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al! Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via 
Facebook.
5 reacties
-
Donald Willemsen schreef op dinsdag 8 september 2026 om 22:39 | reageerAls ik de M-stand gebruik van de camera, dan begin ik met een zo laag mogelijke ISO waarde in te stellen. Fotografeer ik dan uit de hand, dan stel ik een sluitertijd in die voorkomt dat ik last ga hebben van bewegingsonscherpte en maak daarbij ook gebruik van de speelruimte die IBIS mij biedt. Tot slot ga ik dan naar het diafragma dat ik instel naar de behoefte van DoF. Ik houd niet zo zeer de belichtingsmeter in het oog. Ik vind het histogram belangrijker en gebruik daarbij vaak ETTR door een belichtingscorrectie van 2/3 tot 1 stop.
-
Nando
schreef op woensdag 9 september 2026 om 09:21
| reageer
Het histogram komt tot stand dankzij... juist ja: de belichtingsmeter. Je maakt er dus gewoon gebruik van. Dat kan ook niet anders.
En dan de gewetensvraag: als je een lage ISO en gewenste sluitertijd en gewenste diafragma hebt ingesteld, hoe krijg je dan de belichting correct? Welke instellingen ga je dan wijzigen? -
Donald Willemsen schreef op woensdag 9 september 2026 om 10:32 | reageer
Nando, de belichtingsmeter wordt weergegeven door een schaal van -3 naar +3 met in het midden de 0. Daar kijk ik dus niet naar als ik door de zoeker kijk, maar wel naar het histogram die tot stand komt door de belichtingsmeter.
De gewetensvraag: Wanneer de iso, de gewenste sluitertijd en gewenste diafragma zijn ingesteld en ik moet toch een aanpassing doen, dan maak ik in eerste instantie gebruik van de belichtingscorrectie +/- zonder de de feitelijk ingestelde sluitertijd of diafragma te wijzigen.Levert dat niet het gewenste resultaat op, dan kies ik voor het verhogen van de iso waarde. Het histogram is en blijft mijn richtpunt waarbij ik uitgebeten wit aan de rechterkant absoluut vermijd.
Naast het bovenstaande maak ik ook gebruik van ND en GND filters om een correcte belichting te krijgen met gewenste sluitertijd en diafragma.
Nando, jouw reactie hierop is meer dan welkom. Schiet me maar af😉 -
Nando
schreef op woensdag 9 september 2026 om 10:54
| reageer
Histogram of +/- weergave is de manier hoe je de belichtingsmeting beoordeelt. Je blijft niettemin gebruik maken van de belichtingsmeting.
Akkoord, dat is een werkwijze.
Maar dan zeg je dat je belichtingcorrecte +/- gebruikt zonder dat je het diafragma/sluitertijd/ISO gaat veranderen. Dat is niet mogelijk. Minimaal één van de instellingen zal moeten veranderen met de belichtingscorrectie. -
Donald Willemsen schreef op woensdag 9 september 2026 om 11:51 | reageer
Nando wat dat laatste betreft, heb je gelijk. In 95% van de gevallen fotografeer ik in Av of Tv en dan kiest de camera bijna altijd voor de iso aan te passen omdat ik de camera op autoiso heb staan. De autoiso heb ik begrenst tot 6400. Ik heb geen schrik van ruis. Daarom heb ik liever dat de iso waarde wijzigt dan dat mijn diafragma of sluitertijd wijzigt. In de M stand werkt belichtingscorrectie niet, behalve een belichtingstrapje. Die werkt wel.
Deel jouw mening
Let op: Op een artikel ouder dan een week kan alleen gereageerd worden door aangemelde bezoekers.Wil je toch reageren, meld je dan aan of maak gratis een account.
Live Fotografie Workshops
Verbeter jouw fotografie in de praktijk met een workshop van Photofacts Academy
Landschap en Compositie
woensdag 18 november 2026
Bedafse Bergen, Uden (NB)
nog 5 plaatsen
Portretfotografie in de Studio
zaterdag 21 november 2026
Photofacts Studio, Elst (Gld)
nog 4 plaatsen
Flitsen op Locatie
donderdag 8 april 2027
Sint Agatha (Noord Brabant)
nog 8 plaatsen
Word elke week een betere fotograaf
Elke week een praktische fotografietip in je mail, en als welkom meteen het gratis eBook 25 Tips voor het Fotograferen van Kinderen.
38.990 fotografie enthousiastelingen ontvangen de tips al! Meer over de wekelijkse mail. Of blijf op de hoogte via Facebook.
Elja Trum
Photofacts; alles wat met fotografie te maken heeft!
Wil je graag mooiere foto's maken en op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen de fotografie? Photofacts plaatst leerzame artikelen die gerelateerd zijn aan fotografie. Variërend van product-aankondiging tot praktische fotografietips of de bespreking van een website. Photofacts bericht dagelijks over fotografie en is een uit de hand gelopen hobby project van Elja Trum. De artikelen worden geschreven door een team van vrijwillige bloggers. Mocht je het leuk vinden om een of meerdere artikelen te schrijven op Photofacts, neem dan contact op.Meer over PhotofactsPhotofacts wordt mede mogelijk gemaakt door
